Những điều có thể bạn chưa biết về Mark Rothko - Bậc thầy hội họa trừu tượng biểu hiện

Những điều có thể bạn chưa biết về Mark Rothko
Mark Rothko (1903–1970) là nhân vật tiên phong của phong cách Color Field (Trường phái mảng màu) và là một trong những đại diện lỗi lạc nhất của trường phái trừu tượng biểu hiện trong nghệ thuật trừu tượng, bên cạnh Jackson Pollock. Nhân dịp quỹ Louis Vuitton tổ chức một triển lãm quy mô lớn dành cho ông.

1. Tuổi thơ đầy biến động dưới thời Đế quốc Nga
Mark Rothko, tên khai sinh là Marcus Rotkovitch, sinh năm 1903 tại Dvinsk (nay là thành phố Daugavpils thuộc Latvia) trong một gia đình gốc Do Thái. Mặc dù quê hương ông may mắn thoát khỏi những cuộc tàn sát (pogroms) kinh hoàng diễn ra khắp Đế quốc Nga thời bấy giờ dưới sự thờ ơ của chế độ Sa hoàng, nhưng bầu không khí đối với cộng đồng Do Thái vẫn luôn cực kỳ căng thẳng.
Vì đi theo lý tưởng xã hội chủ nghĩa, cha của ông – Yacov Rotkovitch – đã quyết định đưa gia đình di cư đến Portland, Hoa Kỳ vào năm 1913 nhằm giúp các con trai thoát khỏi cảnh bị cưỡng bách tòng quân cho quân đội Sa hoàng. Rothko không bao giờ quay trở lại Latvia nhưng ông vẫn luôn gắn bó với châu Âu, nơi ông thường xuyên ghé thăm trong các chuyến du hành, đặc biệt là tới Anh Quốc. Năm 2013, một bảo tàng vinh danh ông đã được khánh thành tại Daugavpils với sự hiện diện của con gái ông, bà Kate.
2. Từng là giáo viên dạy vẽ cho trẻ em
Sau một thời gian ngắn học tập tại Đại học Yale, Rothko chuyển đến New York vào năm 1923 để bắt đầu hành trình trở thành họa sĩ. Ông đã có một sự nghiệp đáng nể với tư cách là họa sĩ vẽ tranh hình thể và tổ chức buổi triển lãm cá nhân đầu tiên vào năm 1938.
Trong giai đoạn này, phong cách của ông chịu ảnh hưởng từ danh họa Cézanne, từ người thầy Hans Hofmann và một người cố vấn khác là họa sĩ lập thể người Mỹ Max Weber, trước khi dần chuyển mình sang chủ nghĩa siêu thực. Vốn là người say mê nghiên cứu và truyền thụ kiến thức, Rothko còn đảm nhận vai trò giáo viên dạy vẽ cho trẻ em tại Trung tâm Do Thái ở Brooklyn từ năm 1929. Đây là công việc mà ông vô cùng yêu thích và gắn bó cho đến tận năm 1952, ngay cả khi ông đã hoàn toàn có thể sống dư dả bằng việc bán các tác phẩm tranh nghệ thuật trừu tượng của mình.
3. Chỉ chính thức đổi nghệ danh vào năm 1940
Trải qua những ký ức về các cuộc tàn sát, cuộc di cư gian khổ, cho đến việc phải bỏ dở việc học tại Yale do bị kỳ thị tôn giáo, Rothko vẫn chưa thoát khỏi bóng ma của chủ nghĩa bài Do Thái. Mặc dù có thành tích học tập xuất sắc và đã hòa nhập sâu rộng vào xã hội Mỹ từ khi mới 10 tuổi, ông vẫn phải đợi đến tận năm 1938 mới được nhập quốc tịch. Sự chậm trễ này phần lớn xuất phát từ thái độ ngờ vực của chính quyền đối với những người nhập cư Do Thái từ châu Âu.
Trên thực tế, việc ông lựa chọn nghệ danh mới chính là nhằm mục đích che giấu nguồn gốc Do Thái của mình trong bối cảnh chủ nghĩa phát xít đang trỗi dậy mạnh mẽ, dù khi đó Hoa Kỳ vẫn giữ thái độ trung lập vào đầu Thế chiến thứ hai. Marcus Rotkovitch chính thức trở thành Mark Rothko vào tháng 1 năm 1940. Một cái tên đậm chất Mỹ và từ đó đã chính thức đi vào lịch sử nghệ thuật.
4. Niềm đam mê mãnh liệt với thần thoại và bi kịch cổ đại
"Sự thiếu vắng huyền thoại không thể tước đi khao khát thực hiện những hành động anh hùng của con người", Mark Rothko đã viết như vậy trong cuốn "Thực tại của họa sĩ" (được con trai ông, Christopher Rothko, xuất bản năm 2004 dựa trên bản thảo từ những năm 1940).
Trong hành trình dài tiến tới sự thuần khiết của nghệ thuật trừu tượng và chính thức từ bỏ hội họa hình thể vào năm 1949, Rothko mong muốn lấp đầy khoảng trống tâm linh mà sự tiến bộ khoa học đã để lại. Người họa sĩ này không chỉ đam mê thần thoại mà còn say mê các bi kịch Hy Lạp, đặc biệt là qua cách diễn giải của Nietzsche trong tác phẩm "Nhãn quan Dionysos về thế giới" – một trong những cuốn sách gối đầu giường của ông. Đằng sau những mảng màu rực rỡ trong những bức tranh nghệ thuật trừu tượng khổ lớn của ông, liệu người ta có thể tìm thấy dư âm từ ánh mặt trời rạng rỡ của thần Apollo?
5. Sự khắt khe tuyệt đối trong việc trưng bày tác phẩm
Rothko cực kỳ kỹ tính trong việc trưng bày những bức họa khổng lồ của mình. Ông từ chối việc đặt chúng cạnh những tác phẩm của các họa sĩ khác, thậm chí không muốn sự hiện diện quá mức của những bức tường nền làm xao nhãng người xem. Ông ưu tiên việc treo tranh rất thấp, gần như sát với mặt sàn.
Chính vì vậy, vào năm 1960, khi nhà sưu tập Duncan Phillips dành riêng cho ông một "Phòng Rothko" (một không gian chuyên biệt chỉ để trưng bày tác phẩm của ông tại Phillips Collection), người nghệ sĩ đã vô cùng mãn nguyện. Rothko coi không gian này như một "nhà nguyện" tâm linh. Đây chính là tiền thân của dự án "Nhà nguyện Rothko" nổi tiếng được khánh thành tại Houston, Texas vào năm 1971, một năm sau khi ông qua đời.
6. Bi kịch cuối đời và sự ra đi của một thiên tài
Vào đầu năm 1968, giữa lúc sức sáng tạo vẫn đang bùng cháy mạnh mẽ, Rothko cảm thấy cơ thể kiệt quệ và đi khám bệnh. Kết quả chẩn đoán thật nghiệt ngã: ông bị phình động mạch chủ. Do không thể tiết chế việc uống rượu và hút thuốc, tình trạng sức khỏe của ông ngày càng trầm trọng.
Những cơn đau thể xác dần khiến ông không thể tiếp tục vẽ trên những khung toan khổ lớn – vốn đã trở thành phương thức biểu đạt độc tôn trong thế giới nghệ thuật trừu tượng của ông. Dẫu biết rằng người họa sĩ cũng phải đối mặt với chứng trầm cảm mãn tính từ lâu, nhưng chính sự bất lực về thể chất này được coi là ngòi nổ dẫn đến quyết định tự sát của ông vào tháng 2 năm 1970.

Nguồn : beauxarts

Biên dịch: Bảo Long