Những cột mốc định hình lịch sử nghệ thuật trừu tượng (Phần 3)

ĐỔI MỚI HOÀN TOÀN

Vào những năm 1930, họa sĩ người Mỹ gốc Đức Hans Hofmann được ghi nhận là người đã truyền bá đến Mỹ những triết lý cốt lõi của trường phái được biết đến với tên gọi Chủ nghĩa Hiện đại – một làn sóng mới trong việc từ chối các phương thức và quy chuẩn của quá khứ. Bản thân là một họa sĩ trừu tượng, Hofmann đã khuyến khích các học trò của mình, từ California đến New York, tìm kiếm những cách tạo hình mới, nhằm đối diện và biểu đạt những lo âu cũng như kỳ diệu của một xã hội đang công nghiệp hóa nhanh chóng. Năm 1934, nhà thơ Ezra Pound đã tóm tắt thái độ của những người theo Chủ nghĩa Hiện đại bằng lời kêu gọi nổi tiếng của ông dành cho các nghệ sĩ: “Make it new!” (Hãy làm mới nó!). Pound là một nhân vật gây tranh cãi, cuối cùng chuyển đến Ý, nơi ông ủng hộ các nhân vật phát xít hàng đầu của Thế chiến II. Tuy nhiên, sự bác bỏ nhiệt tình cái cũ của ông đã bén rễ trong tâm trí các nghệ sĩ trừu tượng, dẫn đến những thay đổi mạnh mẽ trong tương lai gần.  

Wasilly Kandinsky - Black Spot I (detail), 1912

MỘT SỰ THUẦN KHIẾT MỚI

Sau hai cuộc chiến tranh thế giới cùng với một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nạn đói, những tội ác tàn bạo và hai vụ tấn công hạt nhân vào các thành phố đông dân, mức độ lo âu của con người vào giữa những năm 1940 là điều không thể xem nhẹ. Chính trạng thái bất an này đã thúc đẩy sự quan tâm rộng rãi đến lĩnh vực tương đối non trẻ khi đó: phân tâm học. Trong số hàng triệu người tìm đến phân tâm học trong thời gian này có Jackson Pollock, một trong những thành viên hàng đầu của nhóm nghệ sĩ được gọi là Trường phái Biểu hiện Trừu tượng. Pollock được tiếp xúc với phân tâm học trong thời gian cai nghiện. Nó đã mở mang tâm trí ông đến với thế giới tri thức nguyên thủy bị khóa chặt trong tiềm thức của ông. Nhiều người cùng thời với ông đang tìm kiếm những cách thức mới để kết nối với bản chất ẩn giấu của nhân loại, nỗ lực thể hiện cảm xúc thô sơ, nguyên thủy thông qua các bức tranh của họ. Pollock tìm kiếm những hình ảnh ẩn giấu, hy vọng ông có thể kết nối với điều gì đó sâu thẳm bên trong mình, điều gì đó thuần khiết hơn những gì nghệ thuật trừu tượng đã thể hiện. Khoảng năm 1947, Pollock đã tiên phong kỹ thuật nhỏ giọt mang tính biểu tượng của mình. Kỹ thuật này liên quan đến việc sử dụng các lực như trọng lực và động lượng để đưa sơn lên bề mặt, thay vì tiếp xúc trực tiếp giữa dụng cụ và vải bố. Nắm bắt cấp độ vật lý mới này, và hoàn toàn bác bỏ mọi hình thức dễ nhận biết, Pollock bước vào một lĩnh vực trừu tượng thuần túy hoàn toàn dựa trên ý định tiềm thức, màu sắc, chuyển động, sức mạnh và lực tác động.

SỰ KẾT THÚC CỦA MỘT KHỞI ĐẦU

Tác phẩm của Pollock, theo nhiều cách, đã hiện thực hóa lời hứa của chủ nghĩa trừu tượng: sự giải phóng hoàn toàn người nghệ sĩ khỏi những ràng buộc của kỳ vọng thẩm mỹ. Có lẽ, những nỗ lực của ông cũng dẫn đến kết cục hợp lý của chủ nghĩa trừu tượng. Pollock đã làm nổi bật tầm quan trọng của kết cấu, chất liệu, quá trình và ý tưởng nhìn nhận một tác phẩm nghệ thuật không chỉ như một bề mặt để truyền tải nghệ thuật, mà chính nó là một hình thức thống nhất. Mặc dù được phản ánh một cách nguyên thủy trong tác phẩm của Pollock, những khái niệm này là không thể thiếu trong tác phẩm của các nghệ sĩ theo trường phái Tối giản, những người đã thay thế các nghệ sĩ biểu hiện trừu tượng trở thành những nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất của thập niên 1960. Cũng như Kandinsky, thành viên hàng đầu của phong trào Tối giản, Donald Clarence Judd, là một nhà lý luận và nhà văn nghệ thuật nhiệt thành. Mặc dù ông từ chối nhãn hiệu Tối giản, Judd đã trở thành đại diện cho những ý tưởng của trường phái này về việc giản lược ngôn ngữ thị giác và thanh lọc các khái niệm về hình thức và không gian. Thay vì bác bỏ những hình ảnh tham chiếu quen thuộc và hiện thực khách quan, các nghệ sĩ theo trường phái Tối giản như Judd, Sol LeWitt, Anne Truitt và Frank Stella tập trung vào hình thức, việc sử dụng màu sắc rực rỡ và tinh khiết, đường nét sắc sảo, kết cấu tối giản và chất liệu hiện đại. Thay vì trừu tượng hóa hiện thực, các nghệ sĩ theo trường phái Tối giản thể hiện các hình dạng, màu sắc, hình thức và đường nét thường được khám phá trong nghệ thuật trừu tượng, hiện diện chúng trong không gian vật lý một cách mang tính biểu tượng.

Jackson Pollock - Convergence, 1952

CÁI MỚI CỦA THỜI ĐẠI MỚI

Lịch sử của nghệ thuật trừu tượng là lịch sử của hành trình tìm kiếm tự do của các nghệ sĩ. Điều đó có nghĩa là ngày nay các nghệ sĩ được tự do thể hiện bản thân theo bất kỳ cách nào họ chọn, khám phá bất kỳ phương pháp nào thôi thúc họ. Vẻ đẹp của phong cách mở hiện đại là nghệ sĩ có thể sử dụng bất kỳ phong cách, chất liệu hoặc phương pháp nào phù hợp nhất để hiện thực hóa một ý tưởng. Mặc dù chủ nghĩa tối giản có thể đã gạt bỏ nghệ thuật trừu tượng vào những năm 1970, nhưng trừu tượng đã trở lại vị trí hàng đầu trong thực tiễn sáng tác của nhiều nghệ sĩ. Các họa sĩ trừu tượng đương đại được hưởng lợi từ tư duy cởi mở của những người tiền nhiệm. Trừu tượng tiếp tục kết nối chúng ta với điều gì đó mà thực tại khách quan không thể giải thích; điều gì đó sâu thẳm bên trong chúng ta vượt ra ngoài thực tại hữu hình.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 1: https://vanvi.com.vn/nhung-cot-moc-dinh-hinh-lich-su-nghe-thuat-truu-tuong-phan-1