Hãy cùng gặp gỡ Esphyr Slobodkina, họa sĩ trừu tượng gốc Nga đã làm rung chuyển New York giữa thế kỷ 20 ( Phần 2)

Sự pha trộn đầy trí tưởng tượng của một họa sĩ

( Hình ảnh trưng bày tác phẩm “Kiến trúc sư của sự tồn tại” năm 2025 )

Esphyr Slobodkina sinh ra ở Nga và trở thành một họa sĩ trừu tượng nổi tiếng người Mỹ nhờ gốc gác Mãn Châu. Câu chuyện đa quốc tịch của bà là sự kết hợp giữa sự sống sót và tinh thần lạc quan sáng tạo. Bà sinh ra ở Chelyabinsk, Nga, là con út trong một gia đình có năm người con. Sau khi Cách mạng Nga bùng nổ năm 1917 và cuộc nội chiến, gia đình bà đã phải chạy trốn khỏi Nga, nơi ngày càng trở nên nguy hiểm đối với người Do Thái. Năm 1919, gia đình bà đi tàu hỏa xuyên Siberia đến điểm cuối phía Đông, thành phố cảng Vladivostok, và sang Harbin, Trung Quốc. Mẹ bà, Itta L'vovna Slobodkina, một thợ may tài năng, đã nuôi sống gia đình bằng cách mở một tiệm may, nơi Esphyr khi còn là thiếu niên đã làm việc và học hỏi cùng các chị gái của mình.

Năm 1928, bà đến New York bằng visa sinh viên (một trong những người anh trai của bà đã di cư đến Mỹ và đang sống ở thành phố này). Bà theo học tại Học viện Thiết kế Quốc gia, nơi bà học vẽ, mặc dù bà thấy nền giáo dục truyền thống khá gò bó.

“ Chúng tôi được cảnh báo không nên noi theo những người như Picasso, Cézanne và những người tương tự vì Picasso chưa bao giờ học cách vẽ và Cézanne chưa bao giờ học cách hội họa, cùng những lời khuyên tương tự,” bà nhớ lại về Học viện Thiết kế Quốc gia. Bà đã tìm được hai người hướng dẫn mà bà ngưỡng mộ, Arthur Sinclair Covey và Ivan Olinsky. Năm 1931, bà cũng chú ý đến tác phẩm của sinh viên Ilya Bolotowsky, một người Do Thái Nga sống lưu vong. Bolotowsky, hơn Slobodkina vài tuổi, trở thành cả người cố vấn nghệ thuật lẫn người yêu của bà. Năm 1932, Bolotowsky đến châu Âu, nơi ông làm quen với các trào lưu nghệ thuật tiên phong mới nổi. Trở về vào tháng 10 năm đó, ông đã truyền đạt những gì mình học được về nghệ thuật tiên phong châu Âu cho Slobodkina.

( Esphyr Slobodkina, New York Escape No. 1, 1960)

Năm 1933, hai họa sĩ kết hôn, và một bức chân dung dịu dàng mà Slobodkina vẽ Ilya vào năm đó được trưng bày trong triển lãm. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân cuối cùng lại gò bó Slobodkina (có lẽ bà đã đồng ý để được nhập quốc tịch). Hai người ly thân năm 1935 và ly hôn năm 1938, nhưng vẫn là bạn thân và đồng nghiệp nghệ thuật ít nhất một thập kỷ sau đó. Triển lãm theo dõi sự phát triển của Slobodkina trong những năm đầu này, khi bà tiếp thu các khía cạnh của Chủ nghĩa Lập thể, Chủ nghĩa Siêu thực và Chủ nghĩa Kiến tạo - từ bức Tự họa đầu tiên năm 1932, gần như theo phong cách Biểu hiện, đến bức tranh tĩnh vật lấy cảm hứng từ Chủ nghĩa Lập thể năm 1934, đến những hình thức hình học, cơ khí táo bạo hơn trong những năm 1940 và 1950, và cho đến những tác phẩm điêu khắc lắp ghép đầy ấn tượng, mãnh liệt được thực hiện vào những năm 1960.

“Bà ấy làm việc đồng thời trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật: hội họa, thời trang, thiết kế, viết lách, không bao giờ theo trình tự, mà luôn luôn cùng một lúc,” Walworth giải thích. Xuyên suốt những ngôn ngữ thị giác luôn thay đổi này, có những điểm chung—sự quan tâm đến công nghiệp và cơ khí, cảm nhận màu sắc tinh tế, và việc sử dụng lại hoặc tái chế vật liệu. Cùng với các chất liệu truyền thống như sơn dầu và thạch cao, tác phẩm của bà bao gồm tranh ghép từ vải tái chế và tượng điêu khắc từ các bộ phận máy móc. Những tác phẩm điêu khắc bằng gỗ của Nevelson tạo nên một sự tương phản nổi bật, bản thân chúng được làm từ những vật liệu bỏ đi, bao gồm đồ nội thất cũ, các chi tiết trang trí kiến ​​trúc và mảnh vụn gỗ từ các công trình xây dựng.

( Louise Nevelson, Vườn Thủy Triều IV, 1964) 

Song song với sự phát triển nghệ thuật của Slobodkina là ý thức chính trị của bà. Suốt cuộc đời mình, bà luôn đấu tranh cho quyền lợi của các họa sĩ. Bên cạnh sự tham gia tích cực vào Hiệp hội họa sĩ Trừu tượng Mỹ, trong suốt những năm 1930, giữa thời kỳ Đại suy thoái, bà còn là thành viên của Hội Liên hiệp họa sĩ và làm việc cho Dự án Nghệ thuật Liên bang thuộc Cơ quan Quản lý Tiến bộ Việc làm. Tác phẩm của bà, tái hiện khả năng của những vật liệu bị bỏ đi, phản ánh một loạt nguyên tắc lâu đời tập trung vào sự bảo tồn và phục hồi.

Kiến tạo tự do 
Đối với Slobodkina, thời trang chỉ là một trong những phương thức thể hiện sáng tạo – và cũng là tấm vé đến sự độc lập. Làm việc trong cửa hàng may mặc của mẹ ở Cáp Nhĩ Tân, Slobodkina trẻ tuổi đã phát triển được con mắt và bàn tay tinh tế, và đặc biệt có năng khiếu trong lĩnh vực thêu thùa.

“Việc thắt nơ, sắp xếp các vòng, thiết kế mẫu thêu dần trở thành sở trường của tôi,” bà viết. “Tôi ngày càng được gọi đến để đưa ra ý kiến ​​về chi tiết này hay chi tiết khác. Điều đó thật thú vị vì tôi còn rất trẻ, nhưng các quý bà thích điều đó, và tôi cũng không ngại bày tỏ suy nghĩ của mình.”

Suốt cuộc đời mình, Slobodkina đã thử nghiệm với thời trang. Triển lãm bao gồm các thiết kế và bản vẽ ban đầu, cùng với một số trang phục bà tự thiết kế cho mình trong suốt cuộc đời. Niềm đam mê thời trang và nghệ thuật là hai khía cạnh hòa quyện trong cá tính sáng tạo của bà. Khi còn là sinh viên tại Học viện Thiết kế Quốc gia, bà đã giành được giải thưởng cho bộ trang phục dự dạ hội thường niên của sinh viên, trong đó bà hóa thân thành một viên ngọc trai nằm trong vỏ sò, và từ đó bà bước ra trong tiếng vỗ tay tán thưởng.

Trong thời gian kết hôn với Bolotowsky, bà cũng tìm thấy sự tự do về tài chính thông qua thời trang. Năm 1935, vào thời kỳ đỉnh điểm của Đại suy thoái, bà tìm được việc làm tại một nhà máy ở New Jersey chuyên sản xuất vải lụa có hoa văn. Bà đã nỗ lực thăng tiến lên vị trí giám đốc sáng tạo kiêm quản lý nhà máy và kiếm được mức lương đáng kể ở đó cho đến khi nhà máy đóng cửa vào năm 1941. “Đối với Esphyr, quần áo là sự sống còn. Điều đó bắt đầu từ việc mẹ bà cứu gia đình bằng nghề may mặc, và Esphyr đã tiếp tục di sản đó,” Walworth nói, “Quần áo là chính trị, kinh tế và chủ nghĩa hiện đại – nó chỉ là một ngôn ngữ thiết kế khác.”

( Esphyr Slobodkina, Levitator #1, 1950)

Những thiết kế thời trang của Slobodkina phục vụ nhiều mục đích trong cuộc sống của bà và thường tìm thấy sự tương đồng với các tác phẩm nghệ thuật của bà. Tranh của bà thường được mô tả là những hình khối cơ khí lồng ghép vào nhau. Một trong những chiếc vòng cổ bà thiết kế được tạo thành từ các bộ phận của một chiếc máy đánh chữ bằng kim loại và một sợi dây xích. “Có một chiếc ví trong triển lãm trông giống như một bức tranh,” Walworth nói. “Và bà ấy cũng có thứ mà bà gọi là áo khoác 'Arp', đó là một chiếc áo khoác lông trắng có những hình dạng sinh học mà bà thích mặc.” Nhưng giữa những lúc khó khăn, khả năng tự tạo ra trang phục đã cho phép bà cảm giác kiểm soát số phận của mình. “Trang phục cho phép Esphyr di chuyển trong thế giới một cách thanh lịch ngay cả trong những khoảnh khắc mà cuộc sống không hề thanh lịch,” Walworth nói thêm.

Khát vọng tự tạo dựng hình ảnh bản thân là yếu tố cốt lõi trong những thôi thúc xây dựng thế giới rộng lớn hơn của Slobodkina. “Quần áo, giống như phông nền và ánh sáng trong nhà hát, là đạo cụ của tôi, tạo nên tâm trạng và ấn tượng mà tôi muốn truyền tải,” họa sĩ viết. Năm 1948, Slobodkina rời khỏi thành phố New York và dùng tiền tiết kiệm của mình để xây một ngôi nhà ở Great Neck, New York, trên đảo Long Island, nơi bà sống cùng mẹ. Khi còn đi học ở Cáp Nhĩ Tân Mãn Châu, Slobodkina đã tham gia một loạt các khóa học tập trung vào kỹ thuật và kiến ​​trúc, bao gồm cả vẽ kỹ thuật. Tham vọng ban đầu của bà là trở thành một kiến ​​trúc sư. Việc thiết kế ngôi nhà và đặc biệt là xưởng vẽ của mình đã khơi dậy những mối quan tâm tiềm ẩn này đối với môi trường xây dựng, và chính trong không gian này, bà đã tạo ra nhiều bức tranh khổ lớn ấn tượng nhất của mình. Slobodkina sống trong ngôi nhà đó cho đến năm 1977 cùng với mẹ, và một thời gian với người chồng thứ hai, William Urquhart, người đã qua đời sau một cơn bệnh vào năm 1963. Qua nhiều thập kỷ, vai trò to lớn của bà trong giới nghệ thuật New York giữa thế kỷ 20 dần phai nhạt. “Ngay cả khi danh tiếng của bà phai nhạt, chất lượng tác phẩm của bà vẫn không hề giảm sút,” Walworth nói. “Bà chưa bao giờ sợ công nghệ hay máy móc. Bà chưa bao giờ trở thành một họa sĩ vẽ hoa. Bà luôn kiên định tuyệt đối với dự án mà bà đã đặt ra cho chính mình từ nhiều thập kỷ trước.”

Năm 2000, ở tuổi 91, họa sĩ đã thành lập Quỹ Slobodkina để bảo tồn các tác phẩm và di sản của mình, nhưng quan trọng hơn cả là để khuyến khích mọi người đón nhận cuộc sống sáng tạo. Giờ đây, một thế hệ mới dường như đã sẵn sàng tìm kiếm nguồn cảm hứng từ các tác phẩm của bà.

“Họ không chỉ tạo ra các tác phẩm nghệ thuật—họ đang xây dựng cuộc sống, môi trường và bản sắc của mình,” Walworth, người đã dành hơn năm năm để thực hiện triển lãm này, cho biết. “Đây là sự tổng kết của nhiều điều đối với tôi, và phản hồi nhận được vượt xa cả những gì tôi mong đợi.”

Nguồn : artnet

Biên dịch : Bảo Long