10 Gương Mặt Định Hình Nghệ Thuật Trung Quốc Đương Đại ( Phần 3 )

Fang Lijun
Fang Lijun là một trong những gương mặt tiêu biểu của khuynh hướng Cynical Realism tại Trung Quốc. Ông được nhận diện mạnh mẽ qua hình tượng những nhân vật đầu trọc – motif đã trở thành dấu ấn thị giác xuyên suốt sự nghiệp.

Các gương mặt trong tranh thường xuất hiện với biểu cảm ngáp dài, cười lớn hoặc la hét, nhưng ẩn dưới đó là trạng thái trống rỗng và hoài nghi. Hình ảnh đầu trọc không chỉ gợi sự đồng nhất và phi cá nhân, mà còn ám chỉ vị thế của kẻ đứng bên lề xã hội – một cá thể không thực sự thuộc về cộng đồng nào.

Thực hành nghệ thuật của Fang Lijun phản chiếu tâm thế bất an và hoài nghi của xã hội Trung Quốc sau năm 1989. Không gian trong tranh thường là bầu trời xanh thẳm hoặc mặt nước mênh mang, nơi các nhân vật như đang trôi nổi giữa khoảng không vô định. Sự bao la ấy không mang lại tự do, mà nhấn mạnh cảm giác cô lập.Ông sử dụng bảng màu rực rỡ để tạo thế tương phản, đối lập với nội dung u uất và nặng nề bên trong. So với Yue Minjun, sắc thái trong tranh Fang Lijun nặng nề hơn.

Tác phẩm của ông không hài hước mà thiên về cảm giác lạc lõng. Ông khai thác sự trống rỗng trong đời sống đô thị. Các nhân vật dường như không thuộc về bất cứ nơi nào. Ông đặt con người giữa không gian bao la nhưng cô lập. Fang Lijun đã tạo nên hình ảnh biểu tượng của một thế hệ.

Dù không trực tiếp tuyên bố lập trường chính trị, trạng thái tâm lý trong tranh đã tự thân nói lên nhiều điều. Nghệ thuật của Fang Lijun là tiếng thở dài kéo dài của xã hội đang chuyển mình nơi nơi sự im lặng được nâng lên thành một tuyên ngôn thị giác đầy ám ảnh.

Xu Bing
Xu Bing là nghệ sĩ ý niệm nổi tiếng với việc khai thác ngôn ngữ và ký hiệu. Ông bước ra sân chơi nghệ thuật quốc tế nhờ tác phẩm "Book from the Sky", trong đó ông khắc hơn bốn nghìn ký tự giả có hình thức giống chữ Hán nhưng hoàn toàn vô nghĩa. Khi đứng trước tác phẩm ấy, người xem luôn có cảm giác quen thuộc, song lại không thể đọc hay giải mã. Chính sự “bất khả đọc” này đã đặt ra câu hỏi về tính xác thực  của văn bản.

Xu Bing đặc biệt quan tâm đến cách ngôn ngữ định hình tư duy . Ở dự án Square Word Calligraphy, ông kết hợp tiếng Anh với cấu trúc thị giác của chữ Hán, buộc người xem phải học lại cách đọc để hiểu nội dung. Qua đó, ông xóa nhòa ranh giới Đông – Tây, đồng thời cho thấy tính quy ước của mọi hệ thống chữ viết.

Trong tác phẩm Phoenix, hai con chim khổng lồ được tạo nên từ phế liệu công trường xây dựng trở thành biểu tượng cho lao động nhập cư và quá trình công nghiệp hóa. Việc sử dụng vật liệu rác thải không chỉ tạo hiệu ứng thị giác mạnh mẽ mà còn hàm chứa tầng nghĩa xã hội sâu sắc.

Ở series Background Story, ông đánh lừa thị giác người xem: phía trước là hình ảnh gợi tranh thủy mặc truyền thống, nhưng phía sau chỉ là cành cây khô, nhựa và vật liệu thô ráp được sắp đặt để tạo bóng đổ. Tác phẩm cho thấy hình ảnh có thể được kiến tạo từ những cấu trúc ẩn giấu, và cái đẹp đôi khi chỉ là kết quả của một cơ chế dàn dựng.

Xu Bing tin rằng trong sự phá hủy có thể dẫn tới tái kiến tạo. Nghệ thuật của ông đòi hỏi người xem phải chủ động tham gia  giải mã, đồng thời đặt nghi vấn vào những hệ thống tri thức vốn được xem là hiển nhiên. Tác phẩm của ông đã được trưng bày tại nhiều bảo tàng lớn trên thế giới, khẳng định vị thế đại diện của nghệ thuật ý niệm Trung Quốc ở tầm quốc tế. Với Xu Bing, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà trở thành một không gian thẩm mỹ và triết học 

Liu Wei 
Liu Wei thuộc thế hệ nghệ sĩ Trung Quốc hậu Cynical Realism, nổi bật với thực hành đa phương tiện trải dài từ hội họa, sắp đặt đến điêu khắc. Thay vì tập trung vào biểu đạt cảm xúc cá nhân, ông hướng sự chú ý đến các cấu trúc đô thị và những hệ thống quyền lực vô hình chi phối đời sống hiện đại.

Ở series Love It! Bite It!, Liu Wei gây chú ý khi dựng mô hình kiến trúc phương Tây bằng xương để chó gặm. Hành động này đặt ra câu hỏi về độ bền vững của các biểu tượng quyền lực. Việc sử dụng vật liệu phi truyền thống trở thành chiến lược thẩm mỹ quen thuộc trong thực hành của ông.

Trong loạt tác phẩm Purple Air, những mảng tím và các đường kẻ dọc chồng lớp gợi liên tưởng đến đường chân trời đô thị bị che phủ bởi khói bụi. Không gian hiện lên mờ ảo, dày đặc và nặng nề, tạo cảm giác về một thành phố vừa đang hình thành vừa như sắp sụp đổ. Tính cấu trúc trong tranh lấn át yếu tố biểu cảm, nhấn mạnh trật tự hình học và sự chồng chéo của các khối kiến trúc.

Liu Wei đặc biệt quan tâm đến sự hỗn loạn của quá trình hiện đại hóa và tính vật chất của thành phố như một thực thể sống. Con người trong tác phẩm của ông thường bị đặt vào những cấu trúc lớn hơn chính họ, gần như tan biến trong mạng lưới hệ thống. Ông không chú trọng chân dung cá nhân mà hướng đến cái nhìn mang tính tổng thể và hệ thống.

Tác phẩm của Liu Wei thường có quy mô lớn, kết hợp tư duy kiến trúc với mỹ thuật, tạo nên sức căng thị giác mạnh mẽ – một cảm giác áp lực đặc trưng của đời sống đô thị đương đại. Ông đã triển lãm tại nhiều gallery quốc tế, trong đó có Lehmann Maupin, và được xem như một tiếng nói quan trọng về cấu trúc xã hội trong nghệ thuật đương đại Trung Quốc.

Zhou Chunya
Zhou Chunya là họa sĩ nổi tiếng với khả năng điều khiển màu sắc mạnh mẽ. Ông kết hợp kỹ thuật sơn dầu phương Tây với tinh thần hội họa Á Đông, tạo nên một ngôn ngữ thị giác vừa hiện đại vừa thấm đẫm truyền thống.

Dấu ấn quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông là series Green Dog, nơi hình ảnh chú chó màu xanh lá trở thành biểu tượng cá nhân đặc trưng. Sắc xanh phi tự nhiên không nhằm tái hiện hiện thực, mà biểu thị bản năng, cảm xúc nguyên sơ và trạng thái tâm lý mãnh liệt. Những nhát cọ dày, mạnh và giàu tính biểu hiện khiến bề mặt tranh như rung động. Với Zhou Chunya, con chó không chỉ là đối tượng tạo hình mà còn là hiện thân của cái tôi nghệ sĩ.

Trái ngược với năng lượng dữ dội của Green Dog, series Peach Blossom lại khai thác hình ảnh hoa đào – một đề tài quen thuộc trong mỹ học truyền thống Trung Hoa. Tuy nhiên,hình tượng hoa đào lần này được ông phá vỡ vẻ thanh tao thường thấy, thổi vào đó tính dục, sức sống và nguồn năng lượng tràn đầy, khiến hoa đào trở nên gợi cảm và gần với bản năng tự nhiên.

Ở Stone Series, lấy cảm hứng từ những khối đá trong vườn cổ Trung Hoa, Zhou Chunya vận dụng tư duy xieyi (tả ý) vào chất liệu sơn dầu, nhấn mạnh tinh thần và khí vận hơn là chi tiết tả thực. Đây là cách ông tạo đối thoại giữa truyền thống phương Đông và kỹ thuật hội họa phương Tây.

Nghệ thuật của Zhou Chunya không nghiêng về diễn ngôn chính trị mà tập trung vào cảm xúc cá nhân và năng lượng sống. Ông được xem là bậc thầy trong việc kiến tạo trường màu, nơi sắc độ trở thành phương tiện biểu đạt trực tiếp nhất. Tác phẩm của ông được thị trường châu Á đón nhận mạnh mẽ, đồng thời khẳng định vị thế của một phong cách nhất quán nhưng không lặp lại.

Giàu tính trực giác và bản năng, Zhou Chunya đại diện cho khuynh hướng biểu hiện thuần túy trong nghệ thuật Trung Quốc đương đại, nơi màu sắc và cảm xúc trở thành trung tâm của trải nghiệm thị giác.

Trong thế hệ nghệ thuật Trung Quốc đương đại, những tên tuổi như Ai Weiwei, Zhang Xiaogang, Yue Minjun, Zeng Fanzhi, Cai Guo-Qiang, Liu Xiaodong, Fang Lijun, Gu Wenda, Xu Bing và Huang Yong Ping đã biến ký ức tập thể hậu Cách mạng Văn hóa, va đập giữa chủ nghĩa xã hội và thị trường, cùng cơn địa chấn bản sắc toàn cầu hóa thành ngôn ngữ thị giác sắc lạnh và thông minh, để từ đó không chỉ kể câu chuyện Trung Quốc mà còn chạm tới những câu hỏi phổ quát về quyền lực, ký ức và căn tính, chính chiều sâu tư duy cùng khả năng tạo biểu tượng vượt biên giới ấy khiến họ trở thành nghệ sỹ lớn. 

Biên soạn : Bảo Long